Sens
Sens (Agedincum) was de versterkte nederzetting van de Senonen - een Keltische stam die hier een paar honderd jaar voor Christus kwam wonen. Melun (Metlosedunum) en vermoedelijk ook Montargis (Vellaunodunum) waren andere woonplaatsen.
Een andere groep Senonen trok naar Italië, waar ze in 388 vC tot ieders verbazing de stad Rome veroverden. In het huidige Toscane stichtten ze de stad Siena.
Montargis
 
Voor het eerst sinds een week volg ik weer het oude ochtendprogramma. Eerst rek- en strekoefeningen op de vloer, dan het ontbijt en daarna wegwezen. Het Engelse stel zit ook te ontbijten. De man heeft goede zin - de vrouw ziet er niet op haar voordeligst uit. Op de Place du Marché is het markt .
De GR13 (E3) gaat de goede kant op. Het is een landweggetje dat 'Climat de Toury' heet. Na een kilometer kruisen we de eerder genoemde Romeinse weg van Orléans naar Sens - een kaarsrecht pad in beide richtingen. Sens ligt aan de Yonne, een zijrivier van de Seine.

Bij de kruising met de Romeinse weg begint Département du Loiret - nummer 45 - hoofdstad Orléans.
Nargis. Terug bij het Canal du Loing. Ik stap een hotel binnen waar vijf mensen aan de bar zitten, maar:
- C'est pas ouvert.
Vreemd. Verderop in het dorpje is een ander café, waar ze minder moeilijk doen over een kop koffie.

De GR13 slingert naar Ferrières aan de overkant van de Loing. Ik blijf aan deze kant en vervolg mijn weg over het jaagpad. De rechteroever is heuvelachtig en begroeid met bossen. Op de kaart staat er een groene veeg overheen. Dat betekent: mooie route. Bij nader inzien staan die vegen er al vanaf Nemours.

Voor de sluis van Montabon doe ik m'n Tai Ji oefeningen. Er varen plezierjachten en huurbootjes voorbij - dezelfde huurbootjes die je ook in de Maas ziet. Je kunt er mee van St-Mammes (aan de Seine) naar Briare (aan de Loire) varen - in een dag of vier.
Écluse de Montabon. Het hotel bij de sluis heet niet Hôtel de la Pêche, zoals ik gisteren meende te verstaan, maar Hôtel Au Martin-Pêcheur - het ijsvogeltje - een blauw vogeltje dat je aan de waterkant kunt vinden. De hotelhouder heeft op donderdag vrijaf - het is zijn fermeture hebdomadaire - en zit met vrouw en kinderen op het terras aan het middageten. Ze zeggen me vriendelijk goeiedag en ik wens ze 'Bon appétit' maar denk ondertussen: daar gaat m'n lunch. In het gehucht Montigny-St-Rapine staan bankjes aan het water. Daar spreek ik m'n noodrantsoen aan.

Cepoy is het volgende dorp van enige omvang. Ik loop een bar bij de sluis binnen voor een paar glazen melk. Een mooie bardame en een papierloos toilet. Sandwiches hebben ze niet. Daarvoor moet ik bij de bakker zijn, zegt madame.
- Fermé, zeg ik.
- Aah oui, zegt ze en tapt nog een pression.
  Madame is niet zo gastvrij. Ze staat hier ook meer als verleidelijke sirene om klanten naar binnen te lokken. Het is de strategie van de mooie vrouw. Chinese strategie nummer 31: gebruik een mooie vrouw om een man te lokken.
Ik lees de regionale krant. De mannen aan de bar proberen gekscherend met madame de siësta door te komen. Buiten is het uitgestorven en smoorheet.
Chinese strategieën
Uit de Chinese Oudheid zijn 36 militaire strategieën overgeleverd. 'Stratagemen' is het officiële Nederlandse woord. Krijgslisten, zeg maar. Ze zijn ook van toepassing op niet-militaire aangelegenheden.
Het merendeel van deze strategieën is zeer bondig in drie of vier Chinese karakters samengevat.


Chinese strategie nr. 31


mooi - mens - strategie

De strategie van de mooie vrouw.
Vlak voor Montargis gaat een waterweg naar rechts: het Canal d'Orléans. Het kanaal is 'déclassé' - niet meer bevaarbaar. Ook op het water is het handig als je een beetje Frans kent. Voor je het weet zit je aan de grond. Toen we met de Allegro de Marne opvoeren om te gaan laden in La Ferté, kwamen we al snel bij een splitsing van waterwegen. Linksaf stond een bordje naar Epernay. Waar rechtsaf naar toe ging, stond er niet bij. We hadden geen idee waar Epernay lag, maar dachten dat om een afslag ging naar een gehucht in de buurt. Dus voeren we naar rechts, alwaar een sluis opdoemde. De sluiswachter keek vreemd op. Hij had er vermoedelijk in geen jaren een vrachtschip gezien.
- Vous allez où?
- La Ferté.
- Mais c'est impossible. C'est déclassé,
zei hij, naar deze tak van de Marne wijzend. Pas navigable pour les péniches. Il faut tourner!
- D'accord.

Hij schutte ons, we maakten een rondje en voeren de sluis weer binnen. Epernay ligt aan de Marne, ten zuidoosten van Reims. Je kunt niet alles weten.
 
Het eerste wat ik doe na aankomst in Montargis is: een bankje opzoeken, schoenen uit, voeten inspecteren en insmeren. Geen blaren, maar ik vertrouw het niet helemaal. Het voelt branderig. Vandaag heb ik te lang achter elkaar gelopen.
Het Office du Tourisme van Montargis is lastig te vinden. Het ligt dan ook eigenlijk in een andere plaats: in Châlette-sur-Loing aan de overkant van het kanaal. Ze hebben een foldertje (une dépliant) met alle hotels en verder is het een doe-het-zelf affaire. Ik heb niets tegen doe-het-zelf, maar je kunt er uit afleiden dat je in een toeristisch oord bent gearriveerd.
Het goedkoopste hotel zit dicht. Het op één na goedkoopste is Grand Hôtel de France aan de Place de la République. Een mooi ouderwets hotel met veel pluche en houtwerk aan een pleintje in de binnenstad. Logis de France bovendien. Kamer voor 96 franc - geen douche, alleen cabinet de toilette. Dat is geen toilet, maar een wastafel.
Het bidet ontbreekt bijna nooit op Franse hotelkamers. In mijn onnozelheid dacht ik de eerste weken dat het een wasvoorziening voor kledij betrof, en als zodanig gebruik ik het nog steeds. Maar in werkelijkheid is het bidet bedoeld voor reiniging van het onderlichaam, hetgeen wegens de chronische afwezigheid van toiletpapier op de Franse toiletten natuurlijk geen overbodige luxe is. Le bidet... servant à la toilette intime, zegt de Dictionnaire.
Ik ben zeer tevreden met dit onderkomen.
Wegen en dalen
Sinds oudsher lopen wegen langs rivieren en door dalen. In ons onbewuste zijn wegen en dalen met elkaar verbonden. Het oude Indo-europese woord dhorg betekende zowel 'weg' als 'dal'. Het Chinese dao (weg - vergelijk de Dao de Jing: het boek van de weg) is van dhorg afgeleid, evenals bijvoorbeeld het Engelse woord track.
Vrijwel alle talen gaan terug op dezelfde oertaal. Als we de taalgeleerden maar rustig door laten zoeken, dan komen ze vroeg of laat op de proppen met de taal die Adam en Eva in het paradijs hebben gesproken.  
 
 
 
Morgen loop ik van mijn IGN-kaart af en dus begint de speurtocht naar de volgende kaart uit de Serie Verte. Maar waar ik ook kom, overal ontbreekt precies kaartnummer 27 - de kaart die ik nodig heb. Hopeloos. Ik steek mijn ongenoegen niet onder stoelen of banken. De boekhandelaren spreek ik vermanend toe. Ze hebben IGN-kaarten van heel Frankrijk, behalve van hun eigen gebied. 'Désolé' zeggen ze en zitten er verder niet mee. Ook daaraan herken je een toeristisch plaatsje: aan de onverschilligheid van de winkeliers.
Ten einde raad koop ik een 1:200.000 Michelin kaart. Al hoef ik dan alleen maar een kanaal te volgen, het is toch wel handig om te weten waar je ongeveer bent. Trouwens - een tijdlang heb ik met de gedachte gespeeld om de E3 te volgen die Montargis op ruime afstand passeert en zich straks oostwaarts begeeft naar Auxerre en de Morvan. Maar alle voortekenen wijzen er op dat ik dit niet moet doen. De kaarten ontbreken, de topoguides eveneens en daar komt bij dat het eigenlijk veel te warm is om heuveltje op heuveltje af te lopen. Nee - mijn besluit staat vast. Ik hou de waterwegen als blauwe draad in mijn wandeling. Via rivierdalen ga ik naar het zuiden. Dat is minder vermoeiend en mocht het nog warmer worden, dan heb ik altijd zwemwater bij de hand.

Chinees met airco en een menu du jour dat wel staat aangekondigd, maar niet meer wordt verstrekt. Een vrouw van een jaar of veertig en forse omvang klaagt steen en been tegen haar mannelijke tafelgenoot. Het zit haar allemaal tegen, hoor ik. Alleen aan haar eetlust mankeert niets. De aangeboden schotels schuift ze achter elkaar naar binnen. De man kijkt me af en toe tersluiks aan. Hij is bang dat ik alle klaagzangen kan volgen. Dat is helaas het geval.
  Montargis is een leuk plaatsje. Iets te toeristisch misschien. Zijloopjes van de Loing stromen door het stadje en ik heb het al eerder gezegd: zodra er riviertjes door een stad lopen krijgt de plaats iets levendigs en pittoresks. Bovendien komen er nog vrachtschepen door Montargis. En dat heb ik nog niet verteld, maar in de winter van 1982 zijn we met de Allegro door het kanaal gevaren. Het was een tochtje van St-Satur aan de Loire naar Parijs.
In Montargis woonden we de kerstnachtdienst bij - uit nieuwsgierigheid. Het was een witte Kerst. Alles was wit. De velden en bossen waren wit, het dek van de Allegro was wit, alleen het water was donker. De kerstmaaltijd kan ik me ook nog herinneren. Het was een konijn dat Bouke bij een sluiswachter aan het Canal de Briare ruilde tegen een zak mais - voor de kippen van de sluiswachter. De man deed er een fles zelfgestookte Calvados bij. Bevrachters proberen dit soort transacties te voorkomen door de luiken van het schip te verzegelen - er komt een metalen draadje doorheen zodat je niet bij de lading kunt. Maar de Allegro was een oud schip. Enkele luiken sloten niet goed. Het ging zo:
- C'est plombé?... vroeg de éclusier op de luiken wijzend.
- Oui, mais...
- Handeltje, zei Bouke toen hij de stuurhut weer binnenkwam. Hij een zak mais, wij een fles Calvados en iets met pain.
- Brood?
- We zien wel.
Het bleek een lapin te zijn. Gevild en al.
  Zolang je ouders leven, zegt Confucius, mag je geen lange reizen maken. En als je het toch doet, moet je altijd laten weten waar je zit.
Als de zon niet langer op de telefooncel schijnt, bel ik m'n moeder weer eens op. Even vertellen waar ik de komende tijd zit. Ze kijkt er van op dat de vakantie met Erik al weer is afgelopen en zou nu liever zien dat ik naar Groningen terugkeerde.
- Je kunt toch niet maar steeds doorlopen?
- Waarom niet? Het is mooi weer en ik heb nog geld genoeg.
- Ja, maar dat hoeft toch niet op?
We zitten meestal op een verschillende golflengte. Mijn moeder en ik verschillen 34 jaar. Dat is altijd al zo geweest.