Hellendoorn
 
Hoeveel toeval kan een mens verdragen? Vanaf hoeveel coïncidenties per dag begin je een verborgen scenario te vermoeden? Ik weet het niet. Maar deze dag kende een eigenaardige samenloop van omstandigheden. Oordeelt u zelf.
Toevalligheden op de Overijsselse Heuvelrug.

Ik sta om half zes op, wat vroeg is voor mijn doen, en denk deze schitterende dag te beginnen met Tai Ji in de ochtendnevels aan de Vecht. Maar helaas - de buitendeur zit op slot en ik kan de sleutel niet vinden. Overal gezocht. Op alle voor de hand en minder voor de hand liggende plekjes heb ik gekeken en gevoeld. Geen sleutel. Wat te doen? Mijn hospita is gewend pas tegen half negen het ontbijt te serveren, zo heeft ze me gisteren meegedeeld. Ik berust in m'n opsluiting, schuif wat spulletjes aan de kant en doe mijn oefeningen in de schuur van mevrouw K. Daarna repeteer ik Chinese karakters en zo vliegen de uren voorbij. Aan de muur hangt een kaart van Zuid-Afrika. Daar heb je hier in Ommen niet veel aan.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Herman Vuisje. Pelgrim zonder god - een voettocht van Santiago de Compostela naar Amsterdam, Pandora, 1990.
Half negen. Mevrouw K. vraagt me om in de woonkamer aan de ontbijttafel plaats te nemen. Twee andere logées zitten al klaar: Thea en Annelies. Jongedames van een jaar of dertig. Ze lopen het Pieterpad. Gisteren gestart in Hardenberg, vandaag naar Hellendoorn - de etappe die ik ook ga lopen. Thea heeft echter een flinke blaar op de hak en de dames zijn er dan ook niet zeker van dat ze Hellendoorn halen. Volgend jaar willen ze samen naar Santiago de Compostela. Thea leest alvast Pelgrim zonder God van Herman Vuisje om in de stemming te komen. Annelies wil alles een keer gedaan hebben. Ze heeft de Nijmeegse vierdaagse al gelopen en ook de strandwandeling van Den Helder naar Hoek van Holland. De vierdaagse was afzien en het geploeter door het zand was ook niet altijd even leuk, maar ja - je moet het een keer gedaan hebben. Zo kun je je hele leven bezig zijn vervelende dingen te doen, alleen maar om ze een keer gedaan te hebben...
En volgend jaar dus Compostela. Annelies heeft haar twijfels over de overnachtingen. Het schijnt niet overal even fris te zijn. Daarom overwegen ze een tentje mee te nemen, voor als het te goor wordt. Maar daar moeten ze dan deze zomer nog wel weer in oefenen: het lopen met een tent.
Mevrouw K. zit in een fauteuil bij het raam. Ze kan het gesprek op die afstand geloof ik niet helemaal volgen.
- Hebben jullie thee genoeg? vraagt ze en komt overeind om persoonlijk het nivo in de theepot vast te stellen.
- Ja, dat dacht ik wel. Het is bijna op. Ik zal nog even wat bij zetten.
En ze sloft naar de keuken om de voorraad aan te vullen. Waarom zou ze kamers verhuren? Voor de gezelligheid? Voor het geld? Gewend aan huishoudelijk werk? Je ziet het vaker: de weduwe-hospita's. Alleen overgebleven in een groot huis, kinderen de deur uit, man overleden. Dan beginnen ze kamers te verhuren.
  - Wat die blaren betreft kan ik hertezalf aanbevelen. Hirschtalg.
Kennen de dames niet.
- Een zalfje uit een tube. Je smeert het op die plekken waar je problemen verwacht. Voordat je gaat lopen dus.
En ik vertel het verhaal van een collega die ik hetzelfde spul had aanbevolen, maar die vond dat het niet veel hielp. Hij had de zalf achteraf op zijn blaren gesmeerd! Kijk, dat helpt inderdaad niet. In zo'n geval helpt alleen doorprikken en Compeed ('een tweede huid'). Maar je bent stom als je het zover laat komen. Hirschtalg is een preventief middel. Het houdt de huid soepel en voorkomt blaarvorming. Het helpt zelfs nog als je onderweg ergens een branderig gevoel krijgt. Dan ben je nog op tijd om via insmeren blaarvorming af te wenden. Zelf smeer ik er tijdens wandeltochten elke morgen mijn voeten mee in en bij een lange etappe of tussentijdse wrijvingen ook nog eens onderweg. Blaarvorming dient tot elke prijs te worden voorkomen. Beter een keer teveel gesmeerd dan een lullig blaartje dat je dagenlang het wandelplezier vergalt. Kortom: voor blaarpreventie neme men Hirschtalg.

 
 
 
Bij hun ontstaan zijn alle dingen zwak en teer. Daarom moeten we hun begin goed in het oog houden; want zoals men er, wanneer het klein is, het gevaar niet van ontdekt, zo vindt men er later, wanneer het groot geworden is, geen middel meer tegen.
-Essais
Montaigne
Het is een bekende menselijke eigenschap: dingen uit de hand laten lopen, kleine probleempjes laten uitgroeien tot grote problemen. En wat dan? Ja, dan helpen alleen nog paardemiddelen. Dan moet je een blaar behandelen, dan eindigt een huwelijk in een scheiding en is er een oorlog nodig om een conflict op te lossen...
'Behandel moeilijkheden voordat ze ontstaan', zegt de Dao De Jing. Zolang iets heel klein is kun je er makkelijk nog iets aan doen.
Zelf heb ik ook iets uit de hand laten lopen. Problemen op het werk groeiden me boven het hoofd. Stress, fobieën, slapeloosheid. Stom om het zover te laten komen. Vorig jaar een halve maatregel: korter werken. Op halve kracht nog een jaartje door gesukkeld. En pas onlangs heb ik voor de enige echte oplossing gekozen: ik nam ontslag en ben gaan lopen. Ik kom er nog wel eens op terug. We hebben tijd genoeg. Het is nog ver naar het zuiden...
Na het ontbijt zijn Thea en Annelies plotseling verdwenen. Ik reken af en zet de achtervolging in.

 
 
 
Eten is tijdens zo'n wandeltocht geen probleem. Dat doe je in een restaurant of onderweg, zoals het uitkomt. Eten kun je overal. Het ongerief begint als het voedsel zijn weg door het maagdarmkanaal heeft afgelegd en zich aandient om te worden uitgescheiden. Er staan geen WC's langs de kant van de weg, behalve dan waar ze een café of restaurant omheen hebben gebouwd. Een doorgewinterde wandelaar is derhalve voorbereid op het poepen in de natuur en gaat gewapend met toiletpapier op stap. Het beste is lijkt mij om je voor dit strikt persoonlijk gebeuren ergens discreet in een bosje terug te trekken, maar te oordelen naar rondslingerend toiletpapier heb je ook wandelaars die het minder ver weg zoeken. Zij deponeren hun behoefte aan de rand van het pad - kennelijk onbevreesd voor gênante confrontaties. Ik vind dit heel moedig. Wèl kent mien gat in andersman stad? (Wèl = Wie) was een uitspraak van mijn Groningse opa. De strekking: buiten je eigen woonplaats durf je je meer te permitteren omdat je de mensen daar toch nooit weer terug ziet. Heel moedig dus enerzijds. Anderzijds zie ik liever de markering van lange-afstands-paden beperkt tot de roodwitte stickers. Nu kun je zeggen: 'Volg het spoor van lege blikjes en toiletpapier, dan kom je er vanzelf.'
Maar wat ik zeggen wilde: voor de derde achtereenvolgende dag moet ik een half uur na verlaten van het logeeradres naar de WC. De frisse ochtendwind langs de blote benen zal er iets mee te maken hebben. In Spier was bos genoeg, in Zuidwolde had je het bos met de eeuwenoude tumuli en ook boswachterij Ommen biedt op zich voldoende mogelijkheden. Maar eerst probeer ik Café Nieuwe Brug aan de Regge. Dat is open - en zo zit ik al vroeg aan de koffie en op een echt toilet.
Op de Archemerberg (71 meter) maak ik m'n eerste foto. Het wordt een zeer verantwoorde opname: een slingerend paadje, een roodwit gemarkeerd paaltje en een vergezicht. Ik ben er zeker een kwartier mee bezig de vereiste positie te vinden. In mijn logboek noteer ik: 'Foto 1. Stukje Pieterpad op de Archemerberg. Panorama in zuidelijke richting.'
Juist als ik deze taak heb volbracht komen er twee oudere dames aan wandelen. Het blijkt dat zij de afgelopen nacht naar volle tevredenheid bij iemand thuis in Hellendoorn hebben overnacht.
- Moment, zeg ik. Dat moet ik even noteren.

Het pad over de Overijsselse Heuvelrug voert naar de Lemelerberg alwaar ik bij een café-restaurant met diezelfde naam dagboeknotities bijwerk en vakantiegangers observeer. Onderaan de berg, in Lemele, haal ik Thea en Annelies in. Ze zitten op een terrasje.
Volgens mijn VVV-kaart kruist het Pieterpad bij Hankate het Overijssels Kanaal, maar in die buurt zijn de markeringen verdwenen. Later blijkt dat het echte pad via de Korteveldseweg het kanaal over gaat. Qua afstand maakt het geen verschil, maar bij de brug in Hankate zag ik een hotel-restaurant en daar hadden ze de route vermoedelijk liever anders gezien. Op de Knollenhaarweg kan ik weer invoegen tussen de andere wandelaars. Het is plotseling druk geworden op het Pieterpad.
Op een picknickbankje bekijk ik mijn kaart nog eens goed en verbaas me over de teksten aan ommezijde. 'Maak van uw vakantie een gezellig feest.' Zo roept men de kaartlezer toe. En:

Het toeristisch bedrijfsleven doet z'n uiterste best een goed gastheer te zijn, waardoor u zich helemaal 'thuis' voelt....Stadjes en dorpen bieden een scala van mogelijkheden om u te vermaken. Het winkelen is hier bijzonder prettig in de diverse overdekte winkelcentra of de leuke dorpsstraatjes.

Enzovoort. Tekstschrijven volgens de formule 'O wat is het fijn om hier te zijn.'
Een vrouw blijft staan wachten. Haar man is achterop geraakt. We zijn het erover eens dat het weer beter is dan door het KNMI werd voorspeld. De vrouw betreurt het dat ze afgaand op die voorspelling geen korte broek van huis hebben meegenomen. Nu lopen ze te zweten in hun spijkerbroeken. Het echtpaar komt uit Scheemda en is nu vier dagen op stap. Ze zijn in Sleen begonnen. Het stuk vanaf Pieterburen hebben ze al eens gelopen. De man komt erbij en samen lopen ze verder. Tot aan Hellendoorn hou ik ze in het vizier.
  Als ik om een uur of vier in Hellendoorn aankom gaat mijn belangstelling eerst uit naar een groot glas bier. De aangewezen plek daarvoor is het terras van In de Tonne, hoek Ommerweg-Dorpsstraat. In de Tonne kun je ook overnachten, heel goedkoop zelfs - voor f 40,-, maar ik hou vast aan mijn principe van de goedkoopste kamer en dus bel ik vanuit een telefooncel het nummer dat ik op de Archemerberg gekregen heb. Mevrouw S. zegt dat ze voor vanavond geen plaats meer heeft. Op naar de plaatselijk VVV. Die zit in een heel mooi pandje aan de Schapenmarkt. Het kantoortje wordt bemand door twee vriendelijke oude dames. Invalskrachten zo te zien. En let nu op hoe eigenaardig alles in z'n werk gaat.
- Mevrouw S. heb ik al gebeld, zeg ik. Die zit vol en valt dus af...
Tja, dan blijft er volgens hun papiertje in de categorie goedkope overnachtingen toch echt niets anders over dan In de Tonne. Ik mag hier wel even bellen of ze nog een kamer vrij hebben. OK - ze hebben nog een kamer vrij en die reserveer ik. Dan gaat de telefoon. Een van de dames neemt op.
- Ja, die meneer is hier...O...Ja, ik zal hem u geven...
En ze reikt mij de hoorn aan.
- Mevrouw S. voor u....
Vanwege een annulering is er pas weer een kamer vrij gekomen. Waarom belt ze dit door naar de VVV? Omdat ze dacht, zo vertelde ze me later, dat ik zojuist namens de VVV informeerde naar een kamer. Natuurlijk neem ik de vrijgekomen kamer - dat scheelt f 15,- - en annuleer het hotel vijf minuten na de reservering. Voor de dames van de VVV is het allemaal een beetje verwarrend. Ik bedank hen hartelijk voor de dienstverlening en ga nog nagniffelend over zoveel toeval op zoek naar het adresje dat ik al sinds vanmorgen bij me draag.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Hernhutters
Hernhutters zijn leden van de Evangelische Broedergemeente, gesticht door graaf Von Zinzendorf in 1722. In Nederland zetelen ze in Zeist.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Hellendoorn
Hellendoorn vierde in 1978 haar 900-jarig bestaan en werd dus in 1078 voor het eerst in de stukken genoemd.
Nijverdal zit aan Hellendoorn vast, maar die plaats is van veel recenter datum. In 1836 werd aan de Regge de textielfabriek 'Nijverdal' gesticht - nijverheid in het dal van de Regge. Rond deze fabriek ontstond de plaats Nijverdal.
Een groot vrijstaand huis, omgeven door een schitterende tuin.
- Dit adres werd me aanbevolen door twee dames onderweg, vertel ik mevrouw S. bij binnenkomst. Zij hebben hier afgelopen nacht geslapen.
- O, was u dat. Ja, die dames zijn hier net weer geweest met de auto om hun bagage op te halen. Ze vertelden dat ze een jongeman waren tegenkomen. Dat bent u dus.
We nemen plaats aan een tafel in de huiskamer. Mevrouw S. pakt een schrift uit een laatje waarin ze keurige kolommetjes heeft getekend om gegevens van logés in onder te brengen.
- Uw naam?
- Hielke Hylkema
- De heer H. Hylkema... zegt ze en schrijft het heel nauwkeurig op. Niet te familiair. Ze doet me denken aan een gepensioneerde onderwijzeres en ik blijk er later niet zo ver vanaf te zitten. Verderop langs de route hoorde ik dat ze met haar man bij de Hernhutters heeft gewerkt in Suriname.
Mijn moeder was tot voor kort trouwe donateur van hun zendingsactiviteiten. Maar toen deed de computer zijn intrede bij de Hernhutters en sindsdien werd de post in Assen niet meer op 6-b bezorgd, maar bij de buurman op nummer 6. Mijn moeder kon er achteraan bellen wat ze wilde - het veranderde niet. Het computerprogramma van de zendelingen was niet berekend op huisnummers met een b. De buurman bromde wat en mijn moeder zei haar donateurschap op. 'Het komt allemaal van die smerige computers...' was haar commentaar. Klopt. Het is kenmerkend voor computers: de werkelijkheid past er nooit helemaal in.
Mevrouw S. vraagt f 25,- plus twee kwartjes toeristenbelasting.
- Plus twee kwartjes?
- Ja, ik vind het zelf ook een beetje mal, maar zo willen ze het nu eenmaal van de VVV.
- O.
- Als het u interesseert heb ik hier nog een gidsje van Hellendoorn, met een rondwandeling. Hij ziet er wat versleten uit, maar hij is ook al veel gebruikt. Ik moet nodig eens een nieuwe ophalen.
Ze geeft me ook de sleutel van de voordeur mee.
- Zelf ga ik vroeg naar bed, zegt de vrouw des huizes. Wilt u als vanavond thuis komt de sleutel hier op het haakje hangen? En als er al twee sleutels hangen, wilt u dan ook de deur op de knip doen? Als er al twee sleutels hangen, bent u de laatste die binnenkomt.
Dat had ik al begrepen. Elk huis kent zo haar eigen routines. Elke dag weer, jaar in jaar uit, dezelfde handelingen. Vooral 's morgens vroeg en 's avonds laat heb je veel van die vaste patronen.
Eén vraag houd me nog bezig.
- Die annulering, probeer ik. Waren dat soms twee dames uit de randstad?
- Ja, dat klopt. Die hebben besloten om vandaag weer naar huis te gaan.
- Ze hebben last van blaren en dat loopt niet lekker.

Allemaal toeval? Of komt dit alleen omdat je met een kleine groep mensen een vaste route volgt en daarbij bent aangewezen op een beperkt aantal adressen?
  De vijftien gulden die ik heb uitgespaard, besteed ik eerlijkheidshalve In de Tonne - aan een schnitzel. De man en vrouw uit Scheemda zoeken even later ook een plaatsje op het terras. Ik wacht er de dodenherdenking af (echt stil wordt het niet op het kruispunt) en begin aan de rondwandeling door Hellendoorn.